Μητρικό γάλα, ανεκτίμητο δώρο ζωής
Το μητρικό γάλα αποτελεί «ζωντανό ιστό», καθώς περιέχει πληθώρα πολύτιμων συστατικών όπως πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, βιταμίνες, αυξητικούς παράγοντες, ορμόνες, ανοσοποιητικούς παράγοντες, ιχνοστοιχεία, ανοσοσφαιρίνες, μακροφάγα, λεμφοκύτταρα, ουδετερόφιλα και άλλα. Το μητρικό γάλα διαρκώς ανανεώνεται με αποτέλεσμα να αλλάζει η σύσταση του κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά και στη πορεία ανάπτυξης του νεογνού, προκειμένου να ικανοποιεί τις καθημερινές ανάγκες του βρέφους στο μέγιστο.
Τις πρώτες μέρες το μητρικό γάλα περιέχει πρωτεΐνες σε μεγαλύτερη συγκέντρωση σε σχέση με τα λιπίδια και τη λακτόζη. Η αναλογία των συστατικών τροποποιείται βαθμιαία, έτσι ώστε στο ώριμο μητρικό γάλα να κυριαρχεί η λακτόζη και να ακολουθούν σε μικρότερες συγκεντρώσεις τα λιπίδια και οι πρωτεΐνες.
Στην αρχή παράγεται το πρωτόγαλα ή πύαρ (1η έως 4η ημέρα), το οποίο είναι εμπλουτισμένο από πρωτεΐνες και κυρίως ανοσοσφαιρίνες IgA, σηματοδοτώντας το «πρώτο φυσικό εμβόλιο» για το νεογέννητο. Το πύαρ παρουσιάζει χαρακτηριστική κίτρινη χροιά λόγω της καροτίνης που περιέχει. Παράγεται σε μικρή ποσότητα και σταδιακά αυξάνεται· ενδεικτικά ένα γεύμα κατά το πρώτο 24ωρο της ζωής αποτελείται από μερικές σταγόνες έως 5ml περίπου. Από την 4η με 5η ημέρα έως και τη 10η με 14η ημέρα της ζωής περίπου παράγεται πλέον το μεταβατικό γάλα. Μετά τις 2 πρώτες εβδομάδες ο μητρικός θηλασμός αποτελείται πλέον από ώριμο μητρικό γάλα.
Ο Μητρικός Θηλασμός είναι η καλύτερη Αρχή για τη Ζωή
Ο μητρικός θηλασμός στηρίζεται στο φυσικό ένστικτο του ανθρώπου για επιβίωση, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί τέχνη που μαθαίνεται. Η φύση έχει προβλέψει ώστε κάθε θηλαστικό να παράγει το αντίστοιχο γάλα για το είδος του. Το ανθρώπινο γάλα είναι ειδικά σχεδιασμένο για να ικανοποιήσει τις ιδιαίτερες ανάγκες του ανθρώπινου νεογνού.
Το μητρικό γάλα αποτελεί την ιδανική τροφή για το βρέφος του ανθρώπου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει τον αποκλειστικό μητρικό θηλασμό για τους πρώτους 6 μήνες της ζωής. Ο μητρικός θηλασμός ιδανικά συνεχίζεται και μετά την προσθήκη των στερεών τροφών για όλο το πρώτο έτος της ζωής. Το νήπιο μπορεί να συνεχίσει να θηλάζει το δεύτερο χρόνο της ζωής του αλλά και αργότερα, εφόσον η μητέρα και το παιδί το επιθυμούν.
Στην Ελλάδα, η πανάρχαια τέχνη του θηλασμού εγκαταλείφθηκε τις τελευταίες δεκαετίες με αποτέλεσμα μόνο 5% των βρεφών να θηλάζουν αποκλειστικά για τους πρώτους 6 μήνες ζωής, παρά το γεγονός ότι οι υποψήφιες μητέρες είχαν πρόθεση να θηλάσουν σε ποσοστό 90%. Έτσι ενώ τον 1ο μήνα ζωής η συντριπτική πλειοψηφία (85%) των βρεφών θηλάζει, τον 2ο μήνα ξεκινά η απότομη μείωση στα ποσοστά θηλασμού.
Οφέλη μητρικού θηλασμού
- Αποτελεί την ιδεώδη διατροφή, καθώς περιέχει την κατάλληλη αναλογία συστατικών στην ιδανική θερμοκρασία.
- Προστατεύει από λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος (βρογχιολίτιδα, πνευμονία).
- Προστατεύει από ωτίτιδες.
- Προστατεύει από λοιμώξεις του γαστρεντερικού συστήματος.
- Προστατεύει από τη δυσκοιλιότητα και τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.
- Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα.
- Μειώνει τον κίνδυνο για εμφάνιση του συνδρόμου αιφνιδίου βρεφικού θανάτου.
- Μειώνει τον κίνδυνο για οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία.
Επίσης υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι:
- Μειώνει την εμφάνιση παχυσαρκίας.
- Μειώνει την εμφάνιση αλλεργικών εκδηλώσεων και ατοπικών παθήσεων όπως το άσθμα, το έκζεμα, η ατοπική δερματίτιδα και οι τροφικές αλλεργίες.
- Μειώνει την εμφάνιση διαφόρων νοσημάτων όπως η νεκρωτική εντεροκολίτιδα, η κοιλιοκάκη, η νόσος του Crohn.
- Μειώνει την εμφάνιση παιδικών καρκίνων.
- Επιδρά θετικά στη νοητική ανάπτυξη του βρέφους και βελτιώνει τη γνωσιακή μάθηση.
- Προστατεύει από τον καρκίνο του μαστού.
- Προστατεύει από την οστεοπόρωση.
- Βοηθά στην ταχύτερη απώλεια βάρους μετά τον τοκετό.
- Βοηθά στην ταχύτερη ανάρρωση της γυναίκας από τον τοκετό, βοηθώντας στην επαναφορά της μήτρας στο αρχικό της μέγεθος και περιορίζοντας τον κίνδυνο αιμορραγίας μέσω των συσπάσεων της μήτρας κατά την αρχική περίοδο μετά τον τοκετό.
- Αποτελεί μέτρο φυσικής αντισύλληψης (μέσω αμηνόρροιας κατά την περίοδο της γαλουχίας).
- Ευκολία στη σίτιση του βρέφους, χωρίς προετοιμασία ή αποστείρωση, κατά την έξοδο μητέρας-βρέφους από το σπίτι.
- Ενισχύει την αυτοεκτίμηση της μητέρας.
Επίσης υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι:
- Προστατεύει από καρκίνο ωοθηκών.
- Μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων και σακχαρώδη διαβήτη.
- Αναπτύσσει γρηγορότερα και ενισχύει τον συναισθηματικό δεσμό μητέρας — παιδιού.
Συμβουλές για ευκολότερη εγκατάσταση γαλουχίας
Επαφή δέρμα με δέρμα (Skin to skin contact)
Την πρώτη ώρα μετά τον τοκετό το νεογνό να αφήνεται γυμνό και σκεπασμένο με ένα κουβερτάκι πάνω στο στήθος της μητέρας του (skin to skin contact), προκειμένου να ξεκινήσει ο θηλασμός ως φυσιολογική διαδικασία. Το νεογνό χρησιμοποιώντας την αφή και την όσφρηση έρπει από ένστικτο προς τον μαστό της μητέρας του για να κάνει τις πρώτες θηλαστικές κινήσεις. Εάν το νεογνό έχει την ευκαιρία να θηλάσει αμέσως μετά τον τοκετό, τότε εδραιώνεται καλύτερα ο μελλοντικός θηλασμός. Επομένως θα πρέπει να αναβάλλονται οι χειρισμοί που συνηθίζονται στα μαιευτήρια αμέσως μετά τον τοκετό, όπως ζύγισμα, μπάνιο κ.λπ., προκειμένου να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος στη μητέρα και το νεογνό.
Συνδιαμονή μητέρας — βρέφους (Rooming in)
Το βρέφος πρέπει να βρίσκεται στο ίδιο δωμάτιο με τη μητέρα του επί 24ώρου βάσεως (rooming in) μέσα στο μαιευτήριο για να εξασφαλίζεται η συνεχής επαφή τους και να ενισχυθεί ο συναισθηματικός δεσμός τους. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται η άμεση προσφορά του στήθους οποτεδήποτε το χρειάζεται το νεογνό, καθώς η μητέρα αναγνωρίζει έγκαιρα τα πρώτα σημάδια ανησυχίας και πείνας στο μωρό της. Η παραγωγή του μητρικού γάλακτος ακολουθεί τον νόμο προσφοράς-ζήτησης με αποτέλεσμα τόσο περισσότερο γάλα να παράγεται όσο πιο πολύ θηλάζει το νεογνό. Έτσι οι προγραμματισμένοι θηλασμοί από ένα μωρό που λείπει από το δωμάτιο τις περισσότερες ώρες δρουν ανασταλτικά στην εδραίωση του θηλασμού.
Δεν υπάρχει ωράριο στο θηλασμό
Το βρέφος θηλάζει όποτε και όσο θέλει. Το μητρικό γάλα είναι πιο εύπεπτο με αποτέλεσμα το νεογνό να θηλάζει αρκετά συχνά, ιδιαίτερα τις πρώτες μέρες.
Έγκαιρη αναγνώριση της πείνας στο νεογνό
Προσπαθήστε να διακρίνετε τα σημάδια πείνας του μωρού σας από νωρίς, ώστε να το βάλετε στο στήθος όσο είναι ακόμη ήρεμο και να επιτυγχάνεται ικανοποιητικός θηλασμός.
Θηλάστε το συντομότερο δυνατό μετά τον τοκετό
Το μητρικό γάλα που παράγεται τις πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό (1η έως 4η μέρα) είναι πολύτιμο και αναντικατάστατο και δεν πρέπει να στερείται από κανένα νεογνό. Ονομάζεται πρωτόγαλα ή πύαρ και είναι πλούσιο σε ανοσοσφαιρίνες. Αν και είναι μικρό σε ποσότητα, εντούτοις εκπληρώνει και με το παραπάνω τον θρεπτικό ρόλο του. Επομένως δε χρειάζεται να δίνεται συμπλήρωμα με άλλο γάλα σε ένα υγιές νεογνό.
Αποφύγετε τα συμπληρώματα
Τα βρέφη που θηλάζουν δε χρειάζονται συμπλήρωμα με τροποποιημένο γάλα, νερό ή άλλα ροφήματα. Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθεί συμπλήρωμα κατόπιν ιατρικής συμβουλής.
Δε χρειάζεται να μετράτε την ποσότητα του μητρικού γάλακτος
Δε χρειάζεται να μετράτε την ποσότητα του μητρικού γάλακτος δίνοντας το με μπιμπερό σε ένα υγιές βρέφος προκειμένου να εξασφαλίσετε ότι είναι επαρκές για τη θρέψη του. Αντίθετα, επιφυλάσσει κινδύνους για την ικανοποιητική συνέχιση του θηλασμού.
Αποφύγετε τη χρήση μπιμπερό ή άλλης θηλής στα βρέφη που θηλάζουν
Αποφύγετε τη χρήση μπιμπερό ή άλλης θηλής στα βρέφη που θηλάζουν για να αποτρέψετε το φαινόμενο της σύγχυσης των θηλών και να ευοδωθεί η ικανοποιητική εγκατάσταση του θηλασμού. Το νεογνό θηλάζει διαφορετικά τη θηλή του μαστού από τη θηλή του μπιμπερό, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα του με άλλο τρόπο. Όσον αφορά τις πιπίλες, καλό είναι να μη χρησιμοποιούνται τον πρώτο μήνα της ζωής.
Κατάλληλη θέση θηλασμού
Θηλάζετε στην πιο αναπαυτική θέση για εσάς και το μωρό σας. Το ειδικό μαξιλάρι ανάπαυσης και θηλασμού αποτελεί μια καλή επιλογή, καθώς δημιουργεί μια πιο άνετη θέση για εσάς και το μωράκι σας.
Θηλασμός χωρίς άγχος
Φροντίστε να είστε ήρεμες και να αφιερώνεστε στο μωρό σας την ώρα του θηλασμού. Το άγχος επηρεάζει αρνητικά τόσο την παραγωγή γάλακτος όσο και τον ψυχισμό του βρέφους σας.
Εφαρμόστε την κατάλληλη τεχνική θηλασμού
Ενημερωθείτε από τους ειδικούς (παιδίατρος, μαία) για τη σωστή θέση θηλασμού και τον καλύτερο τρόπο να εφαρμόσετε την τέχνη του θηλασμού.